Dotowanie szkół i placówek niepublicznych i publicznych prowadzonych przez podmioty niepubliczne

Obowiązujące przepisy prawa przewidują funkcjonowanie w strukturach oświatowych szkół i placówek niepublicznych oraz publicznych powadzonych przez podmioty niepubliczne. Szkoły i placówki publiczne i niepubliczne mogą być zakładane przez osoby fizyczne lub osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego. Niniejsze opracowanie jest próbą odpowiedzi na najbardziej aktualne i najczęściej zadawane pytania dotyczące problemów związanych z działaniem placówek tego rodzaju w polskim systemie oświaty, w tym uprawnień i obowiązków organu prowadzącego ze szczególnym naciskiem na kwestie finansowania.

articleImage: Dotowanie szkół i placówek niepublicznych i publicznych prowadzonych przez podmioty niepubliczne fot. Thinkstock

I. Charakter prawny dotacji udzielanej szkołom i placówkom publicznym i niepublicznym prowadzonym przez osoby fizyczne i osoby prawne inne niż j.s.t.
Przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240) - dalej u.f.p., wyróżniają trzy rodzaje dotacji: podmiotową, przedmiotową i celową. Podstawą udzielenia dotacji podmiotowej są przepisy odrębnych ustaw, które przewidują obowiązek przekazania środków finansowych na rzecz określonych podmiotów. Cechą charakterystyczną dotacji podmiotowych jest fakt, iż jest ona przyznawana pewnej grupie podmiotów, określonych ustawowo, a jej przyznanie nie ma związku z realizacją jakiegoś konkretnego celu. Inaczej mówiąc są one wykorzystywane przez dotowanego na tzw. działalność bieżącą.

Dotacje przedmiotowe mogą być przyznawane dla samorządowych zakładów budżetowych oraz innych podmiotów, jeżeli odrębne przepisy tak stanowią. Dotacje przedmiotowe kalkulowane są według stawek jednostkowych. Cechą dotacji przedmiotowych jest ich przeznaczenie na realizację konkretnego zadania, związanego z zakresem działalności podmiotu dotowanego. Służą one finansowaniu towarów i usług wytwarzanych przez dotowanego.
Istotą natomiast dotacji celowych, o których mowa w art. 220 i 221 u.f.p. jest – jak sama nazwa wskazuje - ich z góry założony cel. Dotacja celowa jest przeznaczana na realizację ściśle określonego zadania i podlega szczególnym obwarowaniom jeżeli chodzi o kwestię jej rozliczenia wobec podmiotu dotującego. Jest to pewien rodzaj pomocy finansowej, która w zamierzeniu podmiotu dotującego ma wesprzeć działalność podmiotu dotowanego w zakresie, w jakim podmiot dotujący uznał za istotny i zgodny z własnym zakresem działania.
Dotacja, jaką otrzymuje szkoła lub placówka publiczna i niepubliczna ma charakter dotacji podmiotowej. Otrzymywana przez jednostkę dotacja ma na celu przede wszystkim finansowanie wydatków bieżących, a więc wydatków bezpośrednio związanych z funkcjonowaniem szkoły lub placówki (tj. wydatków związanych z wynagrodzeniami pracowników i składkami od nich naliczanymi, a także wydatków związanych z realizacją statutowych zadań jednostki). Świadczy o tym zapis art. 80 ust. 3d oraz art. 90 ust. 3d ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn zm.) - dalej u.s.o., zgodnie z którym dotacje są przeznaczane na dofinansowanie realizacji zadań szkoły lub placówki w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, w tym profilaktyki społecznej. Przepisy te stanowią wprost, iż dotacje mogą być wykorzystane wyłącznie na pokrycie wydatków bieżących szkoły lub placówki.

II. Szkoły i placówki niepubliczne uprawnione do otrzymania dotacji
1. Przedszkola niepubliczne

Przedszkola niepubliczne, w tym specjalne otrzymują dotacje z budżetu gminy. Według zapisu art. 90 ust. 2b u.s.o. dotacje dla niepublicznych przedszkoli przysługują na każdego ucznia w wysokości nie niższej niż 75% ustalonych w budżecie danej gminy wydatków bieżących ponoszonych w przedszkolach publicznych w przeliczeniu na jednego ucznia, z tym, że na ucznia niepełnosprawnego w wysokości nie niższej niż kwota przewidziana na niepełnosprawnego ucznia przedszkola i oddziału przedszkolnego w części oświatowej subwencji ogólnej otrzymywanej przez jednostkę samorządu terytorialnego – pod warunkiem, że osoba prowadząca niepubliczne przedszkole poda organowi właściwemu do udzielania dotacji planowaną liczbę uczniów nie później niż do dnia 30 września roku poprzedzającego rok udzielania dotacji. W przypadku braku na terenie gminy przedszkola publicznego, podstawą do ustalenia wysokości dotacji są wydatki bieżące ponoszone przez najbliższą gminę na prowadzenie przedszkola publicznego. Zapis u.s.o. określa minimalną kwotę dotacji, co oznacza, że organ dotujący może ustalić kwotę dotacji na wyższym poziomie. Warunkiem przyznania dotacji jest uzyskanie informacji o planowanej liczbie uczniów w terminie do 30 września roku poprzedzającego rok udzielenia dotacji. Wymóg ten jest związany z planowaniem budżetu przez jednostkę samorządu terytorialnego na kolejny rok budżetowy. Podana liczba uczniów ma odzwierciedlać planowaną średnioroczną liczbę uczniów uczących się w bieżącym roku szkolnym (do końca sierpnia), a także przewidywaną liczbę uczniów, którzy podejmą naukę od 1 września (M. Pilich, Ustawa o systemie oświaty, Komentarz, Wolters Kluwer, 2006). Informację o liczbie uczniów do właściwego organu gminy powinien złożyć organ prowadzący. Ze względów technicznych może to uczynić również dyrektor szkoły lub placówki na podstawie pisemnego upoważnienia organu prowadzącego. Do organu prowadzącego należy również wyznaczenie zakresu działania dyrektora. Źródłem upoważnienia dyrektora jest udzielone przez organ prowadzący pełnomocnictwo, które powinno być rozpatrywane według przepisów art. 95-109 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93) - dalej k.c. Udzielenie pełnomocnictwa stanowi przejaw oświadczenia woli organu prowadzącego i ma na celu upoważnienie do dokonywania w jego imieniu i na jego rachunek czynności prawnych. Twierdzenie popierające tą tezę możemy również odnaleźć w dorobku doktryny (M. Pilich, Ustawa o systemie oświaty, Komentarz, ABC, 2008, wyd. II), zgodnie z którym osoba prowadząca niepubliczną szkołę lub placówkę może upoważnić jej dyrektora do podania właściwemu organowi j.s.t. planowanej liczby uczniów, będącej podstawą naliczenia dotacji. Dyrektor szkoły lub placówki niepublicznej działa wtedy jako pełnomocnik organu prowadzącego. W udzielonym pełnomocnictwie organ prowadzący zazwyczaj określa zakres zadań, do których dyrektor posiada umocowanie (pełnomocnictwo ogólne – określane również jako pełnomocnictwo do dokonywania czynności prawnych zwykłego zarządu), jak również może zastrzec, iż do pewnego rodzaju czynności wymagane jest posiadanie dodatkowego pełnomocnictwa (pełnomocnictwo rodzajowe bądź do wykonania określonej czynności prawnej).

Przepisy u.s.o. przewidują obowiązek dokonywania rozliczeń pomiędzy gminami, w sytuacji gdy do przedszkola uczęszczają dzieci będące mieszkańcami innej gminy. Zgodnie z zapisem art. 90 ust. 2c u.s.o. jeżeli do przedszkola uczęszcza uczeń niebędący mieszkańcem gminy dotującej to przedszkole, gmina, której mieszkańcem jest ten uczeń, pokrywa koszty dotacji udzielonej zgodnie z ust. 2b, do wysokości iloczynu kwoty wydatków bieżących stanowiących w gminie dotującej podstawę ustalenia wysokości dotacji dla przedszkoli niepublicznych w przeliczeniu na jednego ucznia i wskaźnika procentowego ustalonego na potrzeby dotowania niepublicznych przedszkoli w gminie zobowiązanej do pokrycia kosztów udzielonej dotacji. W przypadku braku niepublicznego przedszkola na terenie gminy zobowiązanej do pokrycia kosztów udzielonej dotacji, gmina ta pokrywa koszty udzielonej dotacji w wysokości równej 75% wydatków bieżących stanowiących w gminie dotującej podstawę udzielenia dotacji dla przedszkoli niepublicznych w przeliczeniu na jednego ucznia. W tym miejscu należy podkreślić, że przytoczone brzmienie przepisu art. 90 ust. 2c u.s.o. jest wynikiem nowelizacji u.s.o., wprowadzonej ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. zmieniającej ustawę o systemie oświaty oraz ustawę o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustawy (Dz. U. Nr 219, poz. 1705). Przepis ten w poprzednim brzmieniu zobowiązywał gminę, której mieszkańcem był uczeń do zwrotu gminie dotującej kosztów dotacji, zgodnie z zapisem ust. 2b. Nowelizacja zapisów u.s.o. miała bezpośredni związek z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 grudnia 2008 r. (wyrok TK z dnia 18 grudnia 2008 r., K 19/07, OTK-A 2008, nr 10, poz. 182). W sentencji wyroku TK uznał, że art. 90 ust. 2c u.s.o. w zakresie w jakim nakazuje pokrycie wyższych kosztów dotacji – w przeliczeniu na jednego ucznia – niż dotacje przysługujące przedszkolom niepublicznym usytuowanym na terenie gminy zobowiązanej, w tej części kosztów, która przekracza iloczyn ustalonego przez gminę zobowiązaną wskaźnika procentowego i kwoty wydatków bieżących, o których mowa w ust. 2b, ustalonych przez gminę uprawnioną do refundacji jest niezgodny z art. 16 ust. 2 i art. 167 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) - dalej Konstytucja. Niezgodność z Konstytucją opierała się przede wszystkim na braku jakiegokolwiek wpływu gminy zobowiązanej do refundacji kosztów dotacji na wysokość tej dotacji. W efekcie często dochodziło do paradoksalnych sytuacji, w których gmina zobowiązana do refundacji musiała pokryć znacznie wyższą kwotę dotacji na ucznia będącego jej mieszkańcem, a uczącym się w sąsiedniej gminie, aniżeli na uczniów uczących się na jej terenie. Z dniem wejścia w życie nowego zapisu art. 90 ust. 2c u.s.o. – a więc z dniem 6 stycznia 2010 r. wydatki gminy zobowiązanej do refundacji stały się bardziej zracjonalizowane, tzn. znajdują oparcie w możliwościach ekonomicznych tej gminy.

Przepisy u.s.o. milczą natomiast w kwestii ewentualnego terminu uzyskania informacji przez gminę dotującą, zobowiązaną do refundacji na podstawie wyżej powołanego zapisu art. 90 ust. 2c u.s.o. Jest to sytuacja niekomfortowa dla gminy zobowiązanej do refundacji, z uwagi na brak informacji koniecznej do ujęcia w budżecie po stronie wydatków na kolejny rok. Problem ten był niejednokrotnie podnoszony m.in. w interpelacjach poselskich, jak również przy okazji kontroli finansowej sprawowanej przez odpowiednie instytucje. Na dzień dzisiejszy wydaje się, że kwestia ta może zostać uregulowana jedynie w drodze porozumienia między gminami. Praktyka taka jest stosowana w zainteresowanych gminach i wydaje się być jedynym rozwiązaniem przedstawionego problemu. W przedmiotowym porozumieniu należałoby szczegółowo określić termin przekazania żądanej informacji gminie zobowiązanej do pokrycia kosztów dotacji przez gminę dotującą. Wprawdzie obowiązek refundacji dotacji wynika wprost z przepisu art. 90 ust. 2c u.s.o., (co do zasady nie powinien więc być poddany szczegółowym regulacjom w porozumieniu), niemniej jednak przedmiotowe porozumienie powinno mieć na celu uregulowanie kwestii technicznych – takich jak ustalenie terminu uzyskania informacji przez gminę zobowiązaną do pokrycia kosztów tej dotacji, w taki sposób, aby gmina ta mogła powziąć informację tę z odpowiednim wyprzedzeniem, celem ujęcia tego wydatku w budżecie na kolejny rok kalendarzowy.

2. Szkoły niepubliczne o uprawnieniach szkół publicznych, w których realizowany jest obowiązek szkolny lub obowiązek nauki
Szkoły podstawowe i gimnazja w tym z oddziałami integracyjnymi otrzymują dotacje z budżetu gminy, natomiast niepubliczne szkoły podstawowe specjalne i gimnazja specjalne oraz szkoły ponadgimnazjalne o uprawnieniach szkół publicznych, w tym z oddziałami integracyjnymi otrzymują dotacje z budżetu powiatu. Szkoły podstawowe i gimnazja niepubliczne – jako placówki, w których realizowany jest obowiązek szkolny – muszą posiadać uprawnienia szkoły publicznej – wynika to z zapisu art. 8 u.s.o., natomiast posiadanie uprawnień szkoły publicznej przez szkoły ponadgimnazjalne niepubliczne, sprawia, że znajdują się one w lepszej sytuacji jeżeli chodzi o wysokość otrzymywanej dotacji.
W świetle zapisu art. 90 ust. 2a u.s.o. dotacje dla szkół niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych, w których realizowany jest obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, przysługują na każdego ucznia w wysokości nie niższej niż kwota przewidziana na jednego ucznia danego typu i rodzaju szkoły w części oświatowej subwencji ogólnej otrzymywanej przez jednostkę samorządu terytorialnego, pod warunkiem, że osoba prowadząca szkołę poda organowi właściwemu do udzielania dotacji planowaną liczbę uczniów nie później niż do 30 września roku poprzedzającego rok udzielania dotacji.
Z literalnego brzmienia tego przepisu wynika, że na jednego ucznia szkoły niepublicznej przysługuje kwota otrzymywana w części oświatowej subwencji ogólnej przez daną j.s.t. Zasady podziału części oświatowej subwencji ogólnej corocznie ustalone są w przepisach rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej. Na rok 2010 obowiązujące w tym zakresie są przepisy rozporządzenia z dnia 22 grudnia 2009 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2010 (Dz. U. Nr 222, poz. 1756). Na podstawie tych przepisów, w oparciu o zastosowany system wag i przewidywany standard oświatowy na jednego ucznia można dokonać wyliczenia kwoty na ucznia w zależności od typu i rodzaju szkoły.

3. Szkoły niepubliczne o uprawnieniach szkoły publicznej, w których nie jest realizowany obowiązek szkolny ani obowiązek nauki
Z zapisu art. 90 ust. 3 u.s.o. wynika, że dotacje dla niepublicznych szkół o uprawnieniach szkół publicznych, w których nie jest realizowany obowiązek szkolny ani obowiązek nauki (a więc przede wszystkim szkoły dla dorosłych), przysługują na każdego ucznia w wysokości nie niższej niż 50% ustalonej w budżecie odpowiednio danej gminy lub powiatu wydatków bieżących ponoszonych w szkołach publicznych tego samego typu i rodzaju w przeliczeniu na jednego ucznia, pod warunkiem że osoba prowadząca niepubliczną szkołę poda organowi właściwemu do udzielania dotacji planowaną liczbę uczniów nie później niż do dnia 30 września roku poprzedzającego rok udzielania dotacji. W przypadku braku na terenie gminy lub powiatu szkoły publicznej danego typu i rodzaju podstawą do ustalenia wysokości dotacji są wydatki bieżące ponoszone przez najbliższą gminę lub powiat na prowadzenie szkoły publicznej danego typu lub rodzaju. Z przepisu art. 90 ust. 3 u.s.o. wynika, że wszyscy uczniowie traktowani są równo pod względem przysługującej kwoty dotacji. Niezamieszczenie w powołanym przepisie odrębnej minimalnej kwoty dotacji na ucznia niepełnosprawnego, sprawia, że – w odróżnieniu od szkół niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych, w których realizowany jest obowiązek szkolny lub obowiązek nauki - na wszystkich uczniów uczęszczających do szkoły, przysługuje taka sama dotacja (por. M. Pilich, Ustawa o systemie oświaty, Komentarz, ABC, 2008, wyd. II).
Do szkół tego typu mają również zastosowanie uwagi dotyczące ustalania faktycznej liczby uczniów i kwestii przekazywania informacji na ten temat, poruszone w pkt II.1 opracowania.

Agata Piszko

Lex/Oswiata 25.03.10
Zobacz wszystkie materiały pochodzące z:
Skomentowano 1 razy

Dotowanie szkół i placówek niepublicznych i publicznych prowadzonych przez podmioty niepubliczne

Zapisz się na bezpłatny Newsletter Prawa Oświatowego

I AZDS - 5 lutego 2015 r.
Średnia ocena artykułu (oddanych głosów: 0)

Inne artykuły o zbliżonej tematyce

Nie znaleziono żadnych artykułów.
  • Hanna Zadrożniak IP: 83.24.* 05-03-2013
    Czy nauczycielom pracującym w szkole niepublicznej prowadzonej przez stowarzyszenie jst powinna przekazać dodatkową dotację ( trzynastą) na wypłatę dodatkowego wynagrodzenia rocznego?

    Zamieść odpowiedź Zamieść odpowiedź

Aktualności - Oświata

Polecamy: