Komentarz poświęcony jest nowej podstawie programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół.
W nowym rozporządzeniu w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół zostały określone podstawy programowe wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego, kształcenia ogólnego dla: szkół podstawowych, uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym w szkołach podstawowych i gimnazjach, gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, zasadniczych szkół zawodowych, szkół policealnych oraz szkół specjalnych przysposabiających do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi.
Z dniem 30 stycznia 2009 roku weszło w życie rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 roku w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. Nowy akt prawny wydany na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 2 lit. a i b ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) określający nową podstawę programową wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół został opublikowany w Dzienniku Ustaw z 2009 roku Nr 4, poz. 17. Nowe rozporządzenie w sprawie podstawy programowej zastępuje dotychczas obowiązujące rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lutego 2002 roku w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz. U. Nr 51, poz. 458 z późn. zm.).
W nowym rozporządzeniu w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół zostały określone następujące podstawy programowe:
1) wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego, stanowiącą załącznik nr 1 do rozporządzenia,
2) kształcenia ogólnego dla:
a) szkół podstawowych, stanowiącą załącznik nr 2 do rozporządzenia,
w brzmieniu określonym w rozporządzeniu stosuje się wyłącznie w klasach I począwszy od roku szkolnego 2009/2010,
w pozostałych klasach do zakończenia cyklu kształcenia w tej szkole stosuje się dotychczasową podstawę programową,
w zależności od potrzeb i możliwości szkoły, w roku szkolnym 2009/2010-2013/2014 w klasach IV-VI, w których stosuje się dotychczasową podstawę programową, dyrektor szkoły, po uzyskaniu pozytywnej opinii rady pedagogicznej, może postanowić o stosowaniu dla przedmiotów: język obcy nowożytny, wychowanie fizyczne i etyka nowej podstawy programowej,
b) uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym w szkołach podstawowych i gimnazjach, stanowiącą załącznik nr 3 do rozporządzenia,
c) gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, których ukończenie umożliwia uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego, stanowiącą załącznik nr 4 do rozporządzenia,
w gimnazjach w brzmieniu określonym w rozporządzeniu stosuje się wyłącznie w klasach I począwszy od roku szkolnego 2009/2010,
w pozostałych klasach gimnazjum, do zakończenia cyklu kształcenia w tej szkole, stosuje się dotychczasową podstawę programową,
w zależności od potrzeb i możliwości gimnazjum, w roku szkolnym 2009/2010 i 2010/2011 w klasach II i III, w których stosuje się dotychczasową podstawę programową, dyrektor szkoły, po uzyskaniu pozytywnej opinii rady pedagogicznej, może postanowić o stosowaniu dla przedmiotów: język obcy nowożytny, wychowanie fizyczne i etyka nowej podstawy programowej,
w szkołach ponadgimnazjalnych, których ukończenie umożliwia uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego w brzmieniu określonym w rozporządzeniu stosuje się począwszy od roku szkolnego 2012/2013, w klasach I liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum, natomiast w klasach I uzupełniającego liceum ogólnokształcącego i technikum uzupełniającego począwszy od roku szkolnego 2015/2016,
w pozostałych klasach do zakończenia cyklu kształcenia w tych szkołach, stosuje się dotychczasową podstawę programową,
w zależności od potrzeb i możliwości szkoły ponadgimnazjalnej, począwszy od roku szkolnego 2009/2010, we wszystkich klasach liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum, w których stosuje się dotychczasową podstawę programową kształcenia ogólnego dla tych szkół, dyrektor szkoły, po uzyskaniu pozytywnej opinii rady pedagogicznej, może postanowić o stosowaniu dla przedmiotów: język obcy nowożytny, wychowanie fizyczne i etyka nowej podstawy programowej,
d) zasadniczych szkół zawodowych, stanowiącą załącznik nr 5 do rozporządzenia,
w brzmieniu określonym w rozporządzeniu stosuje się wyłącznie w klasach I począwszy od roku szkolnego 2012/2013,
w pozostałych klasach do zakończenia cyklu kształcenia w tej szkole stosuje się dotychczasową podstawę programową,
w zależności od potrzeb i możliwości szkoły, począwszy od roku szkolnego 2009/2010, we wszystkich klasach zasadniczej szkoły zawodowej, w których stosuje się dotychczasową podstawę programową, dyrektor szkoły, po uzyskaniu pozytywnej opinii rady pedagogicznej, może postanowić o stosowaniu dla przedmiotów: język obcy nowożytny, wychowanie fizyczne i etyka nowej podstawy programowej,
e) szkół policealnych, stanowiącą załącznik nr 6 do rozporządzenia,
f) szkół specjalnych przysposabiających do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, stanowiącą załącznik nr 7 do rozporządzenia,
Należy pamiętać, że przepisy nowego rozporządzenia w sprawie podstawy programowej nie dotyczą kształcenia dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim. Ponadto w nowym rozporządzeniu nie została określona podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkół ponadpodstawowych, gdyż od roku szkolnego 2009/2010 szkoły te nie będą już funkcjonowały.
Zgodnie z założeniami twórców nowej podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego, przedstawienie treści kształcenia w języku efektów kształcenia (poprzez określenie wymagań na koniec każdego etapu edukacyjnego) ma na celu precyzyjne określenie tego, czego szkoła zobowiązana jest nauczyć przeciętnego ucznia. Zakłada się, że przywiązanie szczególnej wagi do efektów kształcenia będzie szło w parze ze zwiększeniem autonomii szkoły w zakresie kształtowania procesu kształcenia. Pozwoli to szkole na taki dobór metod nauczania, że w sposób optymalny zapewni osiągnięcie opisanych w nowej podstawie programowej efektów kształcenia. Precyzyjny opis wymagań na koniec każdego etapu kształcenia zapewnia spójność procesu nauczania w obrębie całego systemu szkolnictwa. Główne kierunki oraz cele kształcenia w danej dziedzinie, określone w nowej podstawie programowej, zostały sformułowane w języku wymagań ogólnych, zaś treści nauczania oraz oczekiwane umiejętności sformułowane są w języku wymagań szczegółowych. Oprócz korzyści płynących z konkretnego określenia w nowej podstawie programowej wiadomości i umiejętności, które uczeń zdobywa na każdym etapie kształcenia, powodem wprowadzenia nowej podstawy programowej jest poprawa jakości edukacji oraz osiągnięcie spójnego programowo procesu kształcenia dostosowanego do możliwości i indywidualnych potrzeb uczniów. Zatem szkoła powinna rozwijać u uczniów umiejętność rozumowania, zaś nowa podstawa programowa powinna koncentrować uwagę nauczycieli na realizacji tego zadania.
Proponowana podstawa programowa wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego uwzględnia aspiracje przeważającej (znacznie większej niż podczas tworzenia obecnej podstawy) części uczniów do zdobycia przynajmniej wykształcenia średniego oraz konieczność pogłębionego kształcenia każdego absolwenta szkoły kończącej się egzaminem maturalnym w zakresie wybranych przedmiotów w celu zdobycia przez każdego ucznia głębokiej wiedzy w zakresie jego zainteresowań i uzdolnień, co w efekcie zapewni mu także lepsze przygotowanie do podjęcia studiów wyższych. Proponowane zmiany zapewnią konsekwentną ciągłość programową od chwili pierwszego kontaktu dziecka ze szkołą aż do uzyskania końcowego świadectwa. Powiązanie programowe gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej umożliwi przede wszystkim pełną realizację podstawowego zakresu wykształcenia ogólnego. Celem zmian jest również zwiększenie możliwości indywidualizacji nauki poprzez pewne zróżnicowanie programu w zależności od zainteresowań uczniów oraz lepsze przygotowanie uczniów do podjęcia nauki w szkołach wyższych i aktywności na rynku pracy.
Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego określa cele i treści nauczania, umiejętności uczniów oraz zadania wychowawcze szkoły. Zgodnie z nową podstawą programową w poszczególnych etapach edukacji przedstawiają się one następująco:
Podstawa programowa wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego
Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego opisuje podstawowe założenia wspomagania rozwoju i edukacji dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym.
