Strona główna » Wiedza » Analizy i komentarze » Realizacja obowiązku szkolnego i obowiązku nauki

Realizacja obowiązku szkolnego i obowiązku nauki

29.04.10

Publikacja porusza temat związany z realizacją konstytucyjnego obowiązku szkolnego i obowiązku nauki w świetle zapisów ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.) - dalej u.s.o. W artykule dokonano próby interpretacji przepisów regulujących przedmiotową materię ze szczególnym naciskiem na kwestie budzące wątpliwości w stosowaniu. Publikację poprzedzono również informacjami dotyczącymi obowiązku rocznego wychowania przedszkolnego oraz zmianami, jakie wynikają z ustawy z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 56, poz. 458) - dalej u.z.s.o.

articleImage: Realizacja obowiązku szkolnego i obowiązku nauki fot. Thinkstock

1. Obowiązek rocznego wychowania przedszkolnego
Realizacja obowiązkowego rocznego wychowania przedszkolnego rozpoczyna się 1 września w tym roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 6 lat. W przypadku, gdy dziecko posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego obowiązkowym wychowaniem przedszkolnym może być objęte dziecko, które ukończyło 6 lat. Obowiązek ten może być odroczony nie dłużej niż do końca roku szkolnego, w tym roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 10 lat. Zapewnienie warunków do spełniania obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego przez dzieci podlegające temu obowiązkowi należy do zadań własnych gminy i może być realizowane poprzez zorganizowanie sieci przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych. Na równi ze spełnieniem obowiązku przedszkolnego ustawodawca traktuje realizowanie innych form wychowania przedszkolnego – określonych na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 maja 2009 r. w sprawie rodzajów innych form wychowania przedszkolnego, warunków tworzenia i organizowania tych form oraz sposobu ich działania (Dz. U. Nr 83, poz. 693), wydanych na podstawie art. 14a u.s.o., jak również udział dzieci upośledzonych umysłowo w stopniu głębokim w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, organizowanych zgodnie z odrębnymi przepisami oraz spełnianie przez dziecko obowiązku rocznego wychowania przedszkolnego poza przedszkolem na mocy zezwolenia dyrektora przedszkola, wydanego na wniosek rodziców.
Przepisy u.s.o. przewidują również okoliczność, w której uczeń jest zwolniony z obowiązku odbycia rocznego wychowania przedszkolnego. Ma to miejsce w sytuacji, gdy uczeń rozpoczyna naukę w szkole podstawowej przed dniem 1 września roku kalendarzowego, w którym kończy 6 lat. Warunkiem rozpoczęcia nauki jest wydanie na wniosek rodziców decyzji przez dyrektora szkoły. Dyrektor wydaje decyzję po zasięgnięciu opinii publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, jeżeli dziecko wykazuje psychofizyczną dojrzałość do podjęcia nauki w szkole podstawowej.

2. Kontrola spełniania obowiązku przedszkolnego

Ustawa o systemie oświaty powierzyła sprawowanie kontroli nad wykonywaniem obowiązku przedszkolnego dyrektorowi szkoły podstawowej, w której obwodzie dziecko mieszka – art. 14b ust. 2 u.s.o. W tym celu dyrektorzy zobowiązani są do prowadzenia ewidencji spełnienia obowiązku przedszkolnego, zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie sposobu prowadzenia przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji (Dz. U. Nr 23, poz. 225, z późn. zm.) - dalej r.d.p.n. W kontekście nałożonego na dyrektora właściwej szkoły obwodowej obowiązku dyrektorzy szkół publicznych i niepublicznych przedszkoli i szkół podstawowych, w których zorganizowano oddziały przedszkolne, są zobowiązani powiadomić dyrektora szkoły, w obwodzie której dziecko mieszka o spełnianiu przez dziecko obowiązkowego rocznego wychowania przedszkolnego w tym przedszkolu lub oddziale przedszkolnym oraz o zmianach w tym zakresie. Wynikający z literalnego zapisu art. 14b ust. 3 u.s.o. obowiązek informowania o spełnianiu obowiązkowego rocznego wychowania przedszkolnego należy rozumieć rozszerzająco jako rozciągający się również na informowanie o niespełnianiu tego obowiązku, ponieważ tylko w ten sposób dyrektor może faktycznie spełniać nałożone na niego zadania kontrolne. Poprzez zmiany w zakresie spełniania obowiązkowego rocznego wychowania przedszkolnego należy rozumieć przede wszystkim przyjęcie dziecka w trakcie roku szkolnego, w którym obowiązek jest realizowany do innego publicznego lub niepublicznego przedszkola, oddziału przedszkolnego przy szkole podstawowej lub podjęcie innych form realizowania tego obowiązku wymienionych w części I opracowania (patrz: M. Pilich, Ustawa o systemie oświaty, Komentarz, Wolters Kluwer, 2006, s. 164).
Wskutek nowelizacji u.s.o., zmianie ulegnie wiek dziecka objętego obowiązkiem przedszkolnym i szkolnym. Z dniem 1 września 2011 r. wchodzi w życie zapis, zgodnie z którym dziecko w wieku 5 lat będzie obowiązane odbyć roczne przygotowanie przedszkolne, natomiast od dnia 1 września 2012 r. zmianie ulega z kolei brzmienie art. 15 ust. 2 u.s.o., w świetle którego obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 6 lat (art. 1 pkt 19 w związku z art. 26 pkt 4 ustawy o zmianie u.s.o.). Również od 1 września 2012 rodzice będą mogli wystąpić o objęcie 5-latka obowiązkiem szkolnym, analogicznie jak w przypadku 6-latków w obecnym stanie prawnym.

3. Obowiązek szkolny
Obowiązek szkolny i obowiązek nauki, statuowany w przepisach u.s.o. wynika z zasady konstytucyjnej wyrażonej w zapisie art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 12 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z późn. zm.), zgodnie z którą nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18 roku życia. Jest to obowiązek, jak i prawo każdego obywatela.
Obowiązek szkolny rozpoczyna się 1 września w roku, w którym dziecko kończy 7 lat oraz trwa do ukończenia gimnazjum, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18 roku życia. W przypadkach uzasadnionych ważnymi przyczynami rozpoczęcie spełniania przez dziecko obowiązku szkolnego może być odroczone, nie dłużej jednak niż o jeden rok. Ustawodawca nie definiuje pojęcia „ważnych przyczyn”, które mogą stanowić podstawę do odroczenia obowiązku szkolnego, tak więc wymaga ono w każdym przypadku indywidualnego skonkretyzowania. W tym względzie dyrektorowi pozostawiono pewien luz decyzyjny, który jednak musi mieścić się w granicach uzasadnionego rozpatrzenia danego przypadku. Przed wydaniem decyzji dyrektor musi zasięgnąć opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej. W przypadku dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego obowiązek szkolny może być odroczony do końca roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 10 lat.
W świetle zapisu art. 16 ust. 5 u.s.o. obowiązek szkolny spełnia się poprzez uczęszczanie do szkoły podstawowej i gimnazjum, przy czym mogą to być szkoły publiczne i niepubliczne. W tym zakresie u.s.o. pozostawia podjęcie decyzji w gestii rodziców dziecka – gdyż to właśnie rodzice zobowiązani są do dopełnienia czynności związanych ze zgłoszeniem dziecka do szkoły. Obowiązek szkolny może być również realizowany przez uczęszczanie do szkoły za granicą, w tym na podstawie umów międzynarodowych lub porozumień o współpracy bezpośredniej zawieranych przez szkoły, jednostki samorządu terytorialnego i organy administracji rządowej lub w ramach programów edukacyjnych, jak również przy przedstawicielstwie dyplomatycznym innego państwa w Polsce. Ustawa o systemie oświaty przewiduje również spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą, stanowiąc w zapisie art. 16 ust. 8 u.s.o., iż na wniosek rodziców dyrektor szkoły podstawowej lub gimnazjum do której dziecko zostało przyjęte może zezwolić w drodze decyzji na spełnianie przez dziecko obowiązku szkolnego poza szkołą. Za spełnianie obowiązku szkolnego uznaje się również udział dzieci upośledzonych umysłowo w stopniu głębokim w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, organizowanych zgodnie z odrębnymi przepisami.

4. Kontrola obowiązku szkolnego

Kontrolę spełniania obowiązku szkolnego sprawują dyrektorzy publicznych szkół podstawowych i gimnazjów obwodów właściwych ze względu na miejsce zamieszkania uczniów – art. 19 ust. 1 u.s.o. W związku z powyższym na dyrektorach odpowiednich szkół ciąży obowiązek prowadzenia ksiąg ewidencji spełniania przez dzieci obowiązku szkolnego. W celu umożliwienia spełnienia obowiązku kontroli przez dyrektorów właściwych szkół, ustawodawca nałożył na organy gminy – a konkretnie na ich organ wykonawczy, a więc wójta (burmistrza lub prezydenta) obowiązek przekazywania dyrektorom publicznych szkół podstawowych i gimnazjów na obszarze gminy informacji o aktualnym stanie i zmianach w ewidencji dzieci i młodzieży w wieku 3-18 lat. Aby zapewnić dyrektorom obowiązanym do sprawowania kontroli wiedzę o uczniach którzy realizują obowiązek szkolny poza szkołą obwodową, u.s.o. przyjęła rozwiązanie w świetle którego dyrektorzy szkół, w których obowiązek ten uczeń realizuje, zobowiązani są do dostarczenia informacji dyrektorowi szkoły obwodowej. Zgodnie bowiem z zapisem art. 16 ust. 6 u.s.o. dyrektorzy niepublicznych szkół podstawowych i gimnazjów oraz dyrektorzy publicznych szkół podstawowych i gimnazjów, a także dyrektorzy szkół specjalnych i ośrodków, o których mowa w art. 2 pkt 5 u.s.o., prowadzonych przez osoby fizyczne lub osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego, którym nie ustalono obwodów, o przyjęciu ucznia do szkoły są obowiązani powiadomić dyrektora publicznej szkoły podstawowej lub gimnazjum, w których obwodzie uczeń mieszka, oraz informować go o spełnianiu przez ucznia obowiązku szkolnego. Analogiczny obowiązek spoczywa na dyrektorze publicznej szkoły podstawowej lub gimnazjum o ustalonym obwodzie, który przyjął ucznia zamieszkującego w obwodzie innej szkoły publicznej.

Przepisy u.s.o. nie określają terminu ani formy powiadomienia. W uznaniu doktryny w tym zakresie (patrz: M. Pilich, Ustawa o systemie oświaty, Komentarz, Wolters Kluwer, 2006, s. 174), należy uznać, że powiadomienie to powinno nastąpić w formie pisemnej (byłaby to forma ad probationem) oraz powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki.
Z kontrolą spełniania obowiązku szkolnego ściśle wiąże się dopuszczalność skreślenia ucznia z listy uczniów. Zgodnie z zapisem art. 39 ust. 2a u.s.o. dyrektor szkoły nie może skreślić z listy uczniów ucznia objętego obowiązkiem szkolnym. Również utrwalone w tym zakresie orzecznictwo i stanowisko doktryny konsekwentnie stoi na stanowisku niedopuszczalności skreślenia ucznia z listy uczniów w szkołach publicznych. Podejmując bowiem decyzję o skreśleniu ucznia objętego obowiązkiem szkolnym, dyrektor szkoły pobawiłby go możliwości jego wypełnienia. Inaczej sytuacja przedstawia się w szkole niepublicznej. W uzasadnieniu do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2001 r. (wyrok SN z dnia 9 listopada 2001 r., III RN 149/00, OSNP 2002, Nr 7, poz. 153) czytamy m.in., że w sytuacji gdy rodzice dziecka objętego obowiązkiem szkolnym dokonali dobrowolnie wyboru odpłatnego trybu realizacji tego obowiązku w szkole niepublicznej, a następnie nie wywiązują się wobec szkoły z ponoszenia kosztów nauki, dyrektor może podjąć decyzję o skreśleniu dziecka i powinien poinformować o tym dyrektora szkoły publicznej, w obwodzie której dziecko mieszka. W szkołach publicznych natomiast uczeń może zostać przeniesiony przez kuratora oświaty do innej szkoły. Przeniesienie może nastąpić tylko w uzasadnionych przypadkach.
Gmina, będąc organem prowadzącym szkoły podstawowe ma prawo do kontroli wykonywanych przez dyrektora zadań w przedmiotowej sprawie. Można to umotywować w dwojaki sposób. Po pierwsze fakt ten wypływa z interpretacji art. 34a ust. 1 w związku z art. 33 ust. 3 pkt 1 i 2 u.s.o. Zgodnie z zapisami u.s.o. organ prowadzący szkołę lub placówkę sprawuje nadzór nad jej działalnością w zakresie spraw finansowych i administracyjnych, z uwzględnieniem odrębnych przepisów. W tym celu organ prowadzący ma prawo wstępu do szkół i placówek oraz wglądu do prowadzonej przez szkołę lub placówkę dokumentacji dotyczącej przebiegu nauczania, wychowania i opieki oraz organizacji pracy. Kontrola przez dyrektorów szkół spełniania obowiązku szkolnego niewątpliwie jest zadaniem administracyjnym i jako takie podlega również nadzorowi gminy. Po drugie to właśnie organy gminy pełnią funkcję organów egzekucyjnych w myśl ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.) - dalej u.p.e.a., tak więc muszą mieć możliwość wglądu w prawidłowość prowadzonej kontroli spełniania obowiązku szkolnego przez dyrektorów szkół, tj: prowadzenia księgi ewidencji, wysyłania upomnień rodzicom dzieci uchylających się od obowiązku szkolnego, czy też ewentualnych decyzji dyrektora w sprawie odroczenia obowiązku szkolnego, podjętych po zasięgnięciu opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Agata Piszko

Lex/Oswiata 29.04.10
Zobacz wszystkie materiały pochodzące z:
Skomentowano 2 razy
Średnia ocena artykułu (oddanych głosów: 0)

 
ZOBACZ TAKŻE

  • Nauczyciele później dostaną pensje?

    Obrazek do artykułu: Nauczyciele później dostaną pensje?

    Jedną ze zmian, którą planuje MEN, jest zmiana przepisów dotyczących wynagradzania nauczycieli. Mają oni otrzymywać pensję "z dołu" - przypomina Stanisław Szelewa w "Dyrektorze Szkoły". Więcej

  • Ponad pół tysiąca skazanych ukończyło kursy zawodowe

    Obrazek do artykułu: Ponad pół tysiąca skazanych ukończyło kursy zawodowe

    Od jesieni ubiegłego roku ponad pół tysiąca skazanych, odbywających karę więzienia w woj. śląskim, ukończyło kursy zawodowe - wynika z informacji śląskiej Służby Więziennej. Do końca 2020 r. szkolenia obejmą dalsze prawie 5 tys. osób. Więcej

  • Zalewska zapowiada kroki prawne przeciwko Szumilas

    Obrazek do artykułu: Zalewska zapowiada kroki prawne przeciwko Szumilas

    Szefowa MEN Anna Zalewska zapowiedziała podjęcie kroków prawnych przeciwko b. minister oświaty, posłance PO Krystynie Szumilas, która zapytała ją, "dlaczego nie ma odwagi powiedzieć, że nie brała udziału w przekrętach PCK na Dolnym Śląsku". Więcej

  • Gminy skutecznie odwołują się od opinii kuratorów

    Obrazek do artykułu: Gminy skutecznie odwołują się od opinii kuratorów

    Kuratorzy oświaty zbyt mocno ingerowali w kompetencje gmin ws. ustalania sieci szkół. Przychylne wyroki sądów zapadły m.in. w sprawie sieci szkół w Łodzi, Oporowie i Książu Wielkim - informuje "Rzeczpospolita". Więcej

  • Machałek: reforma już stała się faktem

    Obrazek do artykułu: Machałek: reforma już stała się faktem

    Pierwszy etap reformy stał się faktem, to już się stało w momencie przegłosowania ustawy - powiedziała podczas czwartkowej debaty sejmowej nad obywatelskim wnioskiem o zorganizowanie referendum ws. reformy oświaty wiceminister MEN Marzena Machałek. Więcej

  • Wiktor Śnietka IP: 83.6.* 06-04-2012
    Ten cały obowiązek szkolny to jakaś głupota.

    Zamieść odpowiedź Zamieść odpowiedź
  • ww.stegna.za.pl IP: *.*.* 01-03-2009
    Myślę że ministerstwo niedługo wyda rozporządzenie w tej sprawie....

    Zamieść odpowiedź Zamieść odpowiedź

Dyrektor Szkoły - Miesięcznik kierowniczej kadry oświatowej
Zapisz się na newsletter
NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE